ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
360
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
پس از سقاخانهء ست دشت ، رو به باريكى گذاشته و در فاصلهء 3120 مترى از سقاخانه در سمت چپ خود جمرهء عقبه را كه در منتهى اليه مرز منا از سوى مكه است ديده مىشود فاصلهء ميان باب معلاة در مكه و آغاز منا 5407 متر مىباشد . در نزديكى جمرهء عقبه ، در سمت چپ گردنهاى است كه مسجد البيعه در آن قرار گرفته است . اين مسجد محلى است كه در آن انصار با حضور عباس بن عبد المطلب ، عموى پيامبر ، با رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله بيعت كردند . اين دشت از برابر جمرهء عقبه وسعت فراوانى به خود گرفته ، به طورى كه فضاى پهناورى را كه عرض آن از قسمت انتهايى مسجد خيف كه در كنار كوه است تا كوه مقابل آن در قسمت ديگر بوده و برابر با 637 متر مىباشد كه گاهى از آن باريكتر شده و گاه پهنتر مىگردد و طول آن از جمره عقبه تا پايان دشت محسّر از سوى مزدلفه 3528 متر مىباشد . اين فضاى پهناور معروف به منا است كه به وسيلهء راهى از غرب به شرق شكافته مىشود . در ابتداى اين راه جمره عقبه قرار دارد كه حجاج در روز نحر و روزهاى تشريق ( روزهاى 11 و 12 و 13 ) آن را رمى مىكنند . سپس در ادامهء آن ، به فاصلهء 17 / 116 متر جمره وسطى و سپس جمره نخست در فاصله 40 / 156 مترى از جمره دوم قرار گرفته است كه دو جمرهء اخير در ميان راه بوده كه فقط در ايام تشريق ، به وسيلهء ريگ رمى مىگردد . جمرهها چيزى شبيه به ستون براى نشان دادن محل رمى ساخته شده است كه پيش از اين در بخش منا شكل و چگونگى آن را بيان نموديم . خانههاى منا در دو طرف جاده و در كنار اين جمرهها قرار گرفته است . در منا ، قربانيها ذبح شده و حجاج شبهاى تشريق را در آن مىگذرانند كه پس از قربانى در روز عيد قربان و تراشيدن سر و يا تقصير ، از احرام خارج مىگردند كه پيش از اين نيز در اين باره به صورتى مشروح صحبت به ميان آورديم . در انتهاى منا دشت ، باريك شده و تنگهاى را به وجود مىآورد كه بدان « تنگه وادى محسّر » يا « تنگه دشت محسّر » گويند . مستحب است در اين مكان حجاج در حركت خود شتاب كنند و در آن توقفى ننمايند و محسّر - با صيغهء اسم فاعل به همراه تشديد سين - از حسر گرفته شده كه به معناى غم و اندوه است .